SPREEKWOORD VAN DE MAAND

Waar d'r één leeft, hebben er twee schuld.

Waar d'r één leeft, hebben er twee schuld. Waar mensen samenwerken of samenleven, zijn zij verantwoordelijk voor elkaar, ongeacht wat de autoriteit boven hen daarvan vindt. Het spreekwoord wordt niet altijd beperkt tot twee mensen. Het woord "schuld" duidt hier niet alleen op de negatieve uitwerking der verantwoordelijkheid, maar ook op de positieve.

Dit spreekwoord zou dateren uit de oorlog 1914-1918. De soldaten lagen soms zeer lange tijd tegenover elkaar ingegraven, de Belgische en Franse te ener zijde, de Duitse aan de andere kant van de linie. Deze linie was een denkbeeldige streep, aan de andere kant waarvan men verondersteld werd zoveel mogelijk mensen dood te schieten.

Na geruime tijd echter kreeg men van de soldaat tegenover zich allerlei menselijke voorstellingen. Met kerstmis vond er zelfs persoonlijk contact en verbroedering plaats. Hierdoor werd het steeds moeilijker om het bevel de ander te doden op te volgen. Men schoot dan maar wat in de lucht. Of de soldaten gaven zich over aan de zogenaamde vijand. Naar achteren immers konden zij niet weglopen, dat was desertie. Naar voren was de steeds vriendschappelijker geworden vijand.

Waar d'r één leeft, hebben er twee schuld. De soldaat kroop zijn gevechtsputje uit en rende over de linie naar zijn bevriende vijand; deze schoot niet op hem. Hij werd krijgsgevangen gemaakt. De commandanten gingen dit "spel" door krijgen en begrepen dat op deze manier het hele oorlog voeren zinloos werd. Zij vonden dat zowel de eigen als de aanstormende soldaat moest schieten. "Waar d'r één leeft, hebben er twee schuld" stelden de commandanten. Maar onder de soldaten kreeg dit gezegde een positieve betekenis: je was verantwoordelijk om elkaar in leven te houden.

Later eisten de commandanten dat er op de eigen overlopers in de rug geschoten werd. De soldaten schoten dan wel, maar meestal ernaast. Wanhopig riep de commandant dan weer uit: "Waar d'r één leeft, hebben er twee schuld." Maar hij kon moeilijk alle verantwoordelijke soldaten in de frontlinie de kogel geven. Zo werkte de samenwerking van alle kanten in de richting van het in leven houden van elkaar en kreeg het spreekwoord bij de bevelhebbers een negatieve, bij de gewone soldaten een positieve betekenis.

Bekijk alle spreekwoorden met als zoekwoord: leeft, schuld, oorlog.

Copyright © 2020 www.spreekwoord.nl